علی بن عباس مجوسی اهوازی ارجانی که در اروپا به نام لاتین او Haly Abbas” یا “Ali Abbas شناخته شده است به سال 318 هجری قمری در اهواز یا ارجان (بهبهان) دیده به جهان گشوده است. مجوسی بیش از همه به خاطر کتابش ” کامل الصناعه الطبیه (الملکی)، که به لاتین “Liber Regius” موسوم است، شهرت دارد. او این کتاب را نه تنها بر پایه دانسته های دیگران (پیشینیان) نوشته بلکه تجارب و مشاهدات خویش را نیز در آن لحاظ کرده است. او این کتاب را به امر عضدالدوله دیلمی (متوفی 372 هجری قمری) اهدا کرده است. مجوسی پزشک دربار بود و در بیمارستان عضدی بغداد نیز طبابت می کرد. کتاب ملکی مشتمل بر بیست مقاله است، او در ده مقاله نخست به دانش نظری پزشکی و در ده مقاله دوم به دانش عملی پزشکی نظیر اعمال جراحی پرداخته است. مجوسی در این کتاب به نکات اخلاق پزشکی (پندنامه پزشکی) ارزشمندی نیز پرداخته است. از این رو، این اثر بزرگ بعد از برگردان از عربی به لاتین به مدت چند قرن به طور گسترده نه تنها در ایران و کشورهای عربی بلکه در نواحی متعددی از اروپا کتاب درسی پزشکی بوده است. او به سال 384 هجری قمری در بغداد یا شیراز دیده از جهان فرو بست.

زمینه و هدف علی ابن عباس مجوسی طبیب مشهور سده چهارم قمری، اگرچه به سبب کتاب گرانسنگ خویش شهرتی جهانی یافته، اما احوالات شخصی او کمتر دانسته شده است. از این رو پژوهش حاضر به بررسی چند ابهام درباره علی بن عباس مجوسی می پردازد. روش این پژوهش یک تحلیل محتوای کیفی از نوع سوماتیو (Summative Qualitative Content Analysis) است که بر اساس بررسی نسخ متعدد از کتاب کامل الصناعه و منابع تاریخی دست اول و منابع الکترونیک، با واژگان کلیدی علی بن عباس، مجوسی، کامل الصناعه الطبیه، عضدالدوله انجام شده است. ملاحظات اخلاقی: در پژوهش حاضر جنبه های اخلاقی مطالعه کتابخانه ای شامل اصالت متون، صداقت و امانتداری رعایت شده است. یافته ها: ابهامات چهارگانه ای در این پژوهش مطرح شد که با رجوع به منابع تاریخی سده های میانه و همچنین برخی نسخه های خطی موجود به ترتیب ذیل به آن ها پاسخ داده شد. فقدان کنیه برای علی بن عباس برخاسته از آداب ایرانیان بوده و در هیچ یک از نسخه های مورد بررسی نسبت اهوازی برای علی بن عباس ذکر نشده است. دین علی بن عباس با توجه به عبارات متناسب با فرهنگ عامه مسلمین می تواند اسلام در نظر آورده شود، اما فقدان صلوات بر پیامبر (ص) در برخی نسخه ها می تواند این گمان را تقویت کند که او مجوسی بوده است و اختلاف نسخه ها در یادکرد از عضدالدوله می تواند از عدم اتحاد زمان نگارش و عرضه خصوصی و زمان عرضه عمومی این کتاب برخاسته باشد. نتیجه گیری: شواهدی که در این پژوهش برای پاسخگویی به ابهامات بیان شده، تا حدودی توانسته است پاسخ های دقیق و کامل و منطقی را ارایه نماید. به نظر می رسد چنین پژوهش هایی می توانند زمینه ای مستند و علمی برای مطالعات تاریخی به ویژه در دوره اسلامی را فراهم آورند.

از پزشکان معروف ایران در دوران بعد از اسلام علی بن عباس مجوسی اهوازی است که در اثر معروف خود کامل الصناعه بابی را به اخلاق پزشکی اختصاص داده و پندنامه ای را به نگارش درآورده که از سوگندنامه بقراط جامع تر است و به نظر می رسد که اهوازی با توجه به تعالی اسلامی، اصولی به آن افزوده است. این تعالیم به مرور زمان کامل تر شده و امروزه به صورت منشور حقوق بیماران مطرح است. هدف مطالعه مروری و تحلیلی حاضر، مقایسه پندنامه علی بن مجوسی اهوازی با منشور حقوق بیماران ابلاغ شده از سوی وزارت بهداشت و درمان جمهوری اسلامی ایران به مراکز درمانی است. در این مقاله به منظور مقایسه ای جامع، هفت رویکرد (ویژگی ها و نحوه رفتار پزشک، ارائه خدمات و تصمیم گیری پزشک برای درمان، ارائه اطلاعات و تصمیم گیری بیمار، رازداری، حریم خصوصی، موارد حاد پزشکی و اطلاعات کامل و به روز پزشک) در نظر گرفته شده که بر اساس این رویکردها ارزیابی و مقایسه انجام شده است. قسمت عمده موضوعات پندنامه و منشور با همدیگر همخوانی دارد اما مطالب دیگری که در پندنامه به آن ها اشاره شده ولی در منشور ذکر نشده بیشتر مسائلی از قبیل رفتار شخصی و ویژگی های شخصیتی خود پزشک هستند. همچنین مطالب جامع و با جزئیات بیشتر منشور هم که در پندنامه وجود ندارد، در مورد مسائلی است که به اقتضای زمان کامل تر و جامع تر شده است.

در دهه های اخیر، استفاده از طب مکمل در کشورهای صنعتی به طور چشمگیری افزایش یافته است. این روند به ویژه در میان زنان مشهود است، به طوری‏که برخی از آنان در دوران بارداری و شیردهی نیز به استفاده از این روش ها ادامه می دهند. مراقبت های قبل و طی دوران بارداری برای مادر باردار می تواند تأثیرات قابل توجهی بر فرایند بارداری، رشد جنین و سلامت کودک در دوره های مختلف زندگی ازجمله دوران نوزادی و بزرگسالی داشته باشد. در این مطالعه تلاش شده است تا با مراجعه به منابع و متون طب سنتی، به ویژه آثار اولین پزشکان ایرانی، تدابیر مربوط به دوران بارداری جمع آوری و تحلیل شود. در این پژوهش که یک مطالعۀ مروری با روش کتابخانه ای است، با بررسی منابع موردپژوهش ازجمله کامل الصناعه الطبیه، فردوس الحکمه و مقالات و پایگاه های علمی معتبر با کلیدواژه های مرتبط در زمینۀ مراقبت از زنان در دوران بارداری و شیردهی مطالب جمع آوری، تحلیل و ارائه شد. مراقبت های بارداری و شیردهی در طب ایرانی، تحت عنوان تدبیر حوامل و در دو دستۀ کلی «تدابیر کلی حفظ سلامتی» و «تدابیر لازم در مشکلات شایع دوران بارداری» توضیح داده شده و در هر دسته مراقبت های ساده و درمان هایی با استفاده از مواد گیاهی و جانوریِ در دسترس ذکر شده است. در بخش تدابیر کلی، مراقبت هایی برای حفظ سلامت در خانم های باردار و شیرده، نظیر پرهیز از غم و خشم و ترس، پرهیز از غذاهای نفاخ، تلخ و تند، استحمام و ورزش معتدل بیان شده است. نتایج این مطالعه نشان می دهد که طب ایرانی توصیه های کاربردی و جامعی برای مراقبت از زنان باردار و شیرده ارائه کرده است. این تدابیر بر حفظ سلامتی جسمی و روانی مادر با استفاده از روش های ساده و طبیعی، مانند استفاده از گیاهان دارویی و اجتناب از عوامل مضر تأکید دارند. با توجه به افزایش استفاده از طب مکمل در دوران بارداری و شیردهی، بهره گیری از این آموزه ها می تواند به عنوان مکملی در کنار روش های پزشکی مدرن، به بهبود سلامت مادران و نوزادان کمک کند.

علی بن عباس مجوسی اهوازی؛ یکی از بزرگ ترین پزشکان دوران دولت آل بویه، در فاصله زمانی بین دو اسطوره پزشکی یعنی پس از رازی و پیش از ابن سینا می زیست. وی یک دایره المعارف طبی به نام "کامل الصناعه الطبیه" (کتاب جامع هنر طب) را برای کتابخانه عضدالدوله دیلمی نوشت. این کتاب را می توان نخستین کتاب طبی دانست که به صورت علمی تدوین شده است؛ زیرا در آن نظریات پزشکی پیشینیان مورد نقد علمی قرار گرفته است. اولین ترجمه این کتاب در قرن یازدهم میلادی توسط قسطنطین آفریقی انجام شد. وی بدون ذکر نام اهوازی، ترجمه کتاب "الملکی" را با نام "لیبر پانتگنی" با نام خود معرفی کرد. قسطنطین یا کنستانتین آفریقایی (Constantine the African) در ترجمه این کتاب (همانند دیگر کتاب هایی که ترجمه کرده است) از عربی به لاتین تلاش نموده است تمامی نشانه هایی را که ممکن است نویسنده اصلی را بشناسانند، از میان ببرد. با وجود این عمل غیراخلاقی و نیز مطالعاتی که دانشمندان مختلف در دو قرن اخیر درباره اصالت آثار کنستانتین آفریقی انجام داده اند، در مقاله حاضر یک شاهد در ارتباط با نام گذاری پرده های مغزی ارائه شده است که نشان می دهد کتاب لیبر پانتگنی در واقع همان کتاب الملکی می باشد.

این مقاله درباره یکی از سخن سرایان سده سوم هجری قمری نوشته شده است. نام وی علی بن عباس بن گریگوریوس مشهور به ابن الرومی می باشد. در این نوشتار به مساله بیماری روانی ابن الرومی پرداخته شده است. همچنین به تناسب بحث به هجا و رثای شاعر اشاره رفته، و به پاره ای از ابهامات در این رابطه پاسخ داده شده است. در این مقاله دیدگاه های برخی از ناقدان بزرگ قدیم و جدید نیز مورد ارزیابی قرار گرفته است. در پایان به این نتیجه خواهیم رسید که واقعیت و مجموعه قراین بدست آمده، نشان می دهد که ابن الرومی از شخصیتی متوازن و متعادل، بلکه در حد نبوغ برخوردار بود.

حضرت عباس بن علی(ع) بنابر متن زیارت نامه، شخصیت برجسته ای در علیین دارند. علیین ابعاد مختلفی دارد که شامل، مراتب عالیه، سدره المنتهی، آسمان هفتم، جنت، لوح محفوظ و طینت است. رسیدن به علیین راه هایی دارد؛ از جمله دعای معصوم، معرفت الله، معرفت النبی، معرفت اولیاءالله، معرفت قوام قسط و تصدیق آنان، شناخت شیاطین، قبول اوامر الهی، امانت داری، صدق لسان، وفاداری، تعظیم اهل صفوت، برابری، حیا از معصیت، حسن خلق، یتیم نوازی، توجه به مستمندان، احسان والدین و سخت نگرفتن بر زیردست که حضرت عباس(ع) به تمام آن راه ها به نحو احسن و اکمل نائل شده اند. برخی از مراتب علیین، مختص ائمه معصومین(ع) است؛ از این رو در زیارت نامة حضرت از رفعت ذکر ایشان به جای نفس یاد شده است؛ زیرا با وجود عدم امکان ورود به آن مراتب، یاد و ذکر ایشان در آن مراتب هم رفیع است.

زمینه و هدف:علم پزشکی درمیان علوم بشری ازجایگاه ویژه ای برخوردار است، چون دستیابی به اهداف سایرعلوم فقط باسلامت جسم وروح میسرخواهدگردید. یکی ازعوامل موثردرفرایندآموزش، به ویژه آموزش پزشکی کتب آموزشی مرتبط وروش های منحصربه فردبکارگرفته درآن است که یقینا نقش پررنگ وانکارناپذیر ایران وایرانی درتولیدونشرمبانی علم پزشکی دردنیا به جهانیان برهمگان آشکاراست.شیخ الرئیس ابوعلی سیناوعلی بن عباس اهوازی که تالیفات شان یعنی کتاب های گرانسنگ "قانون" و"الملکی" تااوائل قرن 18 میلادی درمدارس طبی اروپا تدریس می شدند،ازبزرگان طب ایرانی هستندکه جامعه پزشکی دنیا باید خود را مدیون آن ها بداند.روش بررسی:بررسی وتحلیل متن قسمتی ازکتاب کامل الصناعه الطبیه می باشد که به معرفی شیوه های آموزش زمان نگارش کتاب پرداخته است.یافته ها: طب ملکی حدود چهارصد هزار کلمه دارد و به بیست مقاله که هریک مشتمل بر چند فصل است تقسیم می شودکه ده مقاله اول آن درباره ی طب نظری است و بقیه مربوط به طب عملی است.او روش آموزشی نگارشی خود رادرتدوین وتقریراین کتاب روش "تقسیم" معرفی میکند.نتیجه گیری:یکی از مهم ترین وظایف هرملتی حراست و حفاظت از منابع علمی و فرهنگی خود از تاراج و چپاول بیگانگان است. کتاب کامل الصناعه الطبیه که در یکی از دوره های اوج و شکوه تاریخ پزشکی ایرانی توسط علی بن عباس مجوسی اهوازی به رشته تحریر درآورده است، دارای جایگاه رفیعی به جهت شیوه ی نگارش آموزشی اش یعنی روش "تقسیم"می باشد، روشی که یکی ازبهترین روش هایی که پس از حکیم اهوازی – حتی امروزه نیز- درتدوین نگارش کتب آموزشی رشته پزشکی و غیر پزشکی مورد استفاده است.

شناسایی گفتمان مدیریت اسلامی می تواند هم برای رهبران و هم برای افرادی که مسیولیتهای مدیریتی بخشی از جامعه را بر عهده دارند، بسیار راه گشا باشد. هدف این مقاله تحلیل گفتمان انتقادی نامه های امام علی به عبدالله ابن عباس است؛ به همین دلیل با روش کیفی و با استفاده از تحلیل گفتمان انتقادی فرکلاف به بررسی و تحلیل نامه های امام علی به عبدالله بن عباس حاکم بصره پرداخته شده است. این نامه ها هفت عدد است و تحلیل گفتمان انتقادی در سه سطح انجام شده است. در سطح توصیف ویژگیهای مهم زبانشناختی نامه ها به منظور شناسایی نظم گفتمانی حاکم بر آنها مورد بررسی قرار گرفته است. در تفسیر تلاش شده است که این نظم گفتمانی در پرتو ویژگیهای متنی و هم چنین شرایط تولید این متون در دوره امام علی(ع) تفسیر شود. هم چنین در سطح تبیین تلاش شده است تا رابطه نظم گفتمانی با متن و بستر اجتماعی سیاسی آن تبیین شود. به طور کلی یافته ها نشان می دهد که در نظم گفتمانی امام علی تنها یک پرکتیس یا عمل گفتمانی قابل شناسایی است و آن پرکتیس گفتمانی امام کارگزار است. امام علی در سطح پرکتیس گفتمانی امام کارگزار انواع مختلف گفتمانها را برای مفصل بندی نظم گفتمانی یا همان گفتمان مدیریت اسلامی در نامه هایشان به کار گرفته اند. به طور کلی شش گفتمان در مفصل بندی پرکتیس گفتمانی امام کارگزار برای تولید نظم گفتمان مدیریت اسلامی به کار گرفته شده که عبارت است از: گفتمان مدیریت عدالتگرا و حق گو، گفتمان گشاده رویی مدیریتی، گفتمان مدارای مدیریتی، گفتمان سرنوشتگرا، گفتمان شهادتگرا و گفتمان دنیاگریزی.

سابقه و هدف: اهمیت بررسی تأثیر بستر جغرافیایی بر مزاج افراد و نقش آن در پیشگیری و درمان سبب شده است این موضوع به عنوان بخش مهمی از مبحث آب وهوا که از مباحث شش گانه ضروری است، از جایگاه ویژه ای برخوردار شود. این نوشتار به دنبال یافتن خاستگاه اولیه نظریه «هفت اقلیم» و پیشگام استفاده از آن در طب ایرانی است. مواد و روش ها: پژوهش حاضر با روش کتابخانه ای-اسنادی و به شیوه توصیفی-تحلیلی انجام شده است. یافته ها: این پژوهش با بررسی منابع دست اول مذهبی، جغرافیایی و طبیِ ایرانی، یونانی و اسلامی در قالب سیر تاریخی به ارائه مستندات مربوط به خاستگاه اولیه نظریه «ربع مسکون» و «هفت اقلیم» پرداخته است. از سوی دیگر، با بررسی متون طبی در پی یافتن پیشگام استفاده از این دو نظریه در طب ایرانی بوده است. نتیجه گیری: اولین ردپای نظریه تقسیم جهان به چهار بخش، در نوشته های اکدی، هزاره سوم قبل از میلاد یافت شده و اولین نشانه های تقسیم «ربع مسکون» جهان به هفت بخش در اوستا آمده است. این نظریه‎ها از مشرق زمین به یونان رفتند و در آثار بطلمیوس تکامل یافتند. سپس در دوران نهضت ترجمه، به خاستگاه اولیه خود، یعنی خاورمیانه بازگشتند. کتب مسعودی نقطه عطفِ تلفیق این دو نظریه در ایران اسلامی است. این نظریه تلفیقی بعد از مسعودی سیری تکاملی را طی کرد؛ اما ورود آن به طب، برای نخستین بار مقارن یا اندکی پس از مسعودی، توسط علی بن عباس اهوازی انجام شد. ازآنجاکه اهوازی برای نخستین بار در کتاب «کامل الصناعه الطبیه» در ساخت دارو برای مردمان فارس، مزاج اقلیم چهارم را مدنظر قرار داد، درنتیجه می توان او را پیشگام استفاده از این نظریه در طب ایرانی دانست.